Rysujesz, malujesz korzystając ze zdjęć referencyjnych?
Chcesz wiedzieć czy nie łamiesz przy tym prawa?
Chcesz uniknąć spraw sądowych i płacenia kar?
Poniżej przeczytasz
- Jakie są aktualne przepisy dotyczące praw autorskich.
- Które zdjęcia są a które nie są objęte prawami autorskimi.
- Z których zdjęć wolno Ci korzystać bezpłatnie a za które musisz płacić.
- Czy prace wykonane na podstawie zdjęć z internetu wolno Ci promować w social mediach, na stronach internetowych i czy wolno Ci je sprzedawać.
- Gdzie można znaleźć bezpłatne zdjęcia referencyjne do swoich prac.
- Kiedy możesz użyć zdjęcia referencyjnego objętego prawami autorskimi bez zgody jego autora.
- Co zrobić gdy nie jesteś pewny czy dane zdjęcie jest objęte prawami autorskimi czy nie.
- Czy wolno Ci kopiować prace innych artystów malarzy, rysowników, grafików.
- Co zrobić gdy już naruszyłeś czyjeś prawa autorskie
- Co z prawami do wizerunku w przypadku malowania portretów
Czy grożą mi konsekwencje za łamanie praw autorskich?
Według przeprowadzonych sondaży i ankiet wynika, że większość współczesnych rysowników i malarzy korzysta ze zdjęć referencyjnych w mniejszym bądź większym stopniu. Jeśli i i Ty należysz do większości, może zastanawiasz się czy grożą Ci jakieś konsekwencje z tytuły łamania praw autorskich.
Na początek, dobrze jest wiedzieć czym tak na prawdę są prawa autorskie i co jest nimi objęte.
Zgodnie z polskim prawem, ,,przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Prawo autorskie działa automatycznie – ochrona praw autorskich rozpoczyna się z chwilą ustalenia utworu, bez konieczności spełnienia jakichkolwiek formalności. Utwór nie musi przy tym być skończony
Nasuwa się więc pytanie, czy zdjęcie jest utworem w rozumieniu prawa.
UTWÓR to inaczej dzieło
czyli dobro niematerialne istniejące niezależnie od rzeczy, na której zostało utrwalone, rezultat twórczej pracy człowieka, przedmiot prawa autorskiego.
A zatem zdjęcie to także utwór i chyba zgodzi się ze mną każdy fotograf.
Jednak nie każde zdjęcie jest utworem
Na przykład, zdjęcie pojedynczego obiektu nie przedstawiające nic oprócz samego obiektu, utworem w sensie prawnym nie jest. Nie zawiera ono żadnych cech indywidualnych twórcy
Jednak w przypadku gdy mamy do czynienia ze sceną, specyficznym kadrem, ujęciem tematu, oświetleniem, takie zdjęcie już można już uznać za utwór.
Na szczęście nie znaczy to, że nie wolo nam z takiego utworu skorzystać jako zdjęcia referencyjnego . To już jest kwestia licencji.
Jakie są rodzaje licencji praw autorskich
Każde zdjęcie, czy inny utwór objęty prawami autorskimi podlega jednej z niżej wymienionych licencji.
Copyright
Wszelkie prawa zastrzeżone – All Rights Reserved
W przypadku tej licencji obowiązuje całkowity zakaz korzystania, przetwarzani, powielania w jakikolwiek sposób bez zgody autora.
Nic jednak nie stoi na przeszkodzie zapytać autora zdjęcia, czy wyraża zgodę abyśmy użyli jego fotografii jako zdjęcia referencyjnego do naszej pracy.
Nie myl jednak znaczka oznaczającego prawa autorskie © z bardzo podobnym ®, który oznacza registered czyli zarejestrowany Znaku praw autorskich © możesz używać do oznaczenia swoich prac by wyraźnie zaznaczyć swoje prawa autorskie, ale użycie ® bez wcześniejszego zgłoszenia swojego produktu w urzędzie, może się wiązać z karą grzywny w kwocie nawet 5000 zł.
CC - Creative Commons
Występują różne rodzaje. To autor określa zakres licencji. Można spotkać się z:
CC BY - (atribution) uznanie autorskie
- wymagane uznanie autorskie
- dozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- dozwolone zastosowanie komercyjne
W tym przypadku, fotograf jedynie wymaga by podać kto jest autorem zdjęcia referencyjnego. Najczęściej wystarczy podać imię i nazwisko a czasem podlinkować profile społecznościowe lub stronę www, z której pochodzi zdjęcie. Poza tym możemy robić z nim co chcemy, przerabiać, dowolnie zmieniać, a nawet sprzedawać prace, które na jego podstawie powstały.,
CC BY NY - (non commercial) niekomercyjne
- wymagane uznanie autorskie
- dozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- niedozwolone zastosowanie komercyjne
Zdjęcia na licencji CC BY NY także możemy użyć jako referencyjnego do nasze pracy. Tu fotograf również wymaga uznania autorskiego, czyli by podać kto jest autorem zdjęcia. Niestety praca powstała na podstawie zdjęcia na tej licencji nie może być użyta w celach komercyjnych, czyli nie możemy jej sprzedać. Może za to posłużyć nam do celów prywatnych.
CC BY NC ND - (non derivative works) nieprzetworzone
- wymagane uznanie autorskie
- niedozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- niedozwolone zastosowanie komercyjne
Używanie zdjęć na licencji CC BY NC ND jest chyba najmniej korzystne, ale nadal możliwe dla artystów. Jednak nie wolno sprzedać pracy, nie wolno jej zmieniać ani modyfikować, powinna być dokładną kopią oryginału i oczywiście trzeba podać kto jest autorem oryginału. Jednak biorąc pod uwagę, że każdy artysta ma swój styl, to już poniekąd podchodzi pod modyfikację, więc może być przedmiotem naruszenia praw autorskich. Dlatego z tą licencją lepiej uważać.
CC BY SA - (Share Alike) rozpowszechnianie na tej samej licencji
- wymagane uznanie autorskie
- dozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- dozwolone zastosowanie komercyjne
- wymagane rozpowszechnianie na tej samej licencji.
Gdy mamy do czynienia z licencją CC BY SA, możemy jak najbardziej wykonać pracę na podstawie takiego zdjęcia, możemy dokonać różnych modyfikacji a nawet sprzedać swoje dzieło. Oprócz uznania autorskiego musimy jeszcze uwzględnić to, że nasza praca będzie na tej samej licencji czyli inni też będą mogli ją kopiować, zmieniać według własnej woli i sprzedawać to co sami stworzą na jej podstawie. Niewielu artystów się na to godzi.
CC 0 - zrzeczenie się praw do dzieła
- NIE wymagane uznanie autorskie
- dozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- dozwolone zastosowanie komercyjne
- dozwolone rozpowszechnianie
Czyli ulubiona licencja wszystkich artystów. Ze zdjęciami można robić wszystko: przetwarzać, obrabiać, sprzedawać i nie musimy nawet podawać kto jest autorem oryginału. Jest ona równa domenie publicznej, która ma następujące oznaczenia.
PD - Public Domain
- NIE wymagane uznanie autorskie
- dozwolone przetwarzanie i zmienianie w różnej postaci
- dozwolone zastosowanie komercyjne
- dozwolone rozpowszechnianie
Gdzie szukać zdjęć referencyjnych?
Niestety wyszukiwarki internetowe nie zawsze się sprawdzą. Przeważnie wyszukają wszystkie zdjęcia i trzeba indywidualnie sprawdzać ich licencję. Są jednak miejsca, gdzie zdjęcia z domeną publiczną są dostępne bez problemu i za darmo. To internetowe banki zdjęć, a należą do nich między innymi:
-
- Pixabay
- Unsplash
- Picjumbo
- Pexels
- Skuawk
Warto również przejrzeć
-
- strony z tapetami na komputer – tam informacje na temat licencji znajdziesz albo przy każdej tapecie albo regulaminie strony,
- grupy na Facebooku – jest wiele grup na Facebooku, gdzie można znaleźć zdjęcia referencyjne, między innymi ,,Artist reference photos”, zanim jednak zacznie się korzystać ze zdjęć, trzeba się zapoznać z regulaminem,
- DeviantArt – tam znajduje się zarówno baza prac artystów rysowników, malarzy jak i fotografów udostępniających swoje zdjęcia najczęściej na licencji CC BY. Każde zdjęcie jest świetnie oznaczone, więc wiadomo, na jakiej jest licencji,
- Canva – częściowo płatny, częściowo bezpłatny serwis. Również wart uwagi.
Prawa do wizerunku
Jeśli wykonujesz portrety na zamówienie, to przeważnie nie musisz się obawiać o prawa autorskie do zdjęcia. Klient wysyła Ci fotkę właśnie po to, byś z niej skorzystał tworząc portret. Jednak w tym przypadku należy przestrzegać prawa do wizerunku. Zawsze trzeba zapytać, czy klient wyraża zgodę na publikację jego wizerunku na naszej stronie internetowej lub w mediach społecznościowych. Może się zdarzyć, że nie wyrazi zgody – musimy to uszanować. Klient ma także prawo wycofać się z raz udzielonej nam zgody i wtedy trzeba takie zdjęcie usunąć ze wszystkich miejsc, gdzie się ono znalazło.
Jedynie w przypadku portretowania osób publicznych, aktorów, piosenkarzy, celebrytów itd… nie musimy pytać o pozwolenia na publikację wizerunku, ale tylko w przypadku gdy portretowana osoba znajduje się podczas wykonywania swoich obowiązków publicznych lub gdy korzystamy ze zdjęć oficjalnych.
Na przykład wolno nam portretować Roberta Lewandowskiego grającego w piłkę ale jeśli dysponujemy jego zdjęciem z grilla u przyjaciół, to już nie.
Kopiowanie prac innych artystów malarzy/rysowników.
Czy jest to dozwolone?
Jak najbardziej. Musimy się jednak najpierw upewnić, że dany artysta nie żyje już od co najmniej 70 lat. W innym przypadku należy go o zgodę zapytać a jeśli już nie żyje i zapytanie samego twórcy w związku z tym jest niemożliwe, trzeba o pozwolenie zapytać osoby, które są spadkobiercami praw autorskich tego artysty.
Na przykład właścicielami praw autorskich do wszystkich prac Zdzisława Beksińskiego jest obecnie Muzeum Historyczne w Sanoku.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat praw autorskich do zdjęć referencyjnych, zapraszam Cię do obejrzenia transmisji LIVE na Facebooku, gdzie starałam się udzielić wyczerpujących odpowiedz. Wideo z transmisji znajduje się poniżej.