Skąd wziął się podział formatów papieru i co oznacza A0, A1, A2…?
Dlaczego format A4 jest mniejszy od A3? O co chodzi z tymi oznaczeniami?
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, dlaczego kartka A4 jest mniejsza od A3, a A5 mniejsza od A4? Czy to tylko losowe liczby, czy może kryje się za tym jakiś logiczny system? Odpowiedź jest zaskakująco uporządkowana – a wszystko opiera się na matematyce, proporcjach i międzynarodowych normach.
Skąd wziął się system podziału papierów A0, A1, A2, A3, A4…?
Podział formatów papieru serii A został opracowany w oparciu o prosty i genialny pomysł: stworzyć taki format, który:
- zachowuje stałe proporcje boków, niezależnie od rozmiaru,
- łatwo się dzieli na pół, nie zmieniając kształtu,
- umożliwia przechowywanie i kopiowanie dokumentów bez strat wizualnych.
Tym właśnie kierowano się przy tworzeniu formatów opartych na normie ISO 216, przyjętej również w Polsce jako PN-EN ISO 216:2009.
Proporcja idealna – 1:√2
Podstawową cechą formatów z serii A jest proporcja boków 1 do pierwiastka z 2 (1:√2 ≈ 1:1,4142).
Dlaczego właśnie taka proporcja?
👉 Bo tylko przy takim stosunku boków można przeciąć kartkę na pół (wzdłuż krótszego boku), a każda z połówek zachowa dokładnie taki sam kształt jak cała kartka.
To oznacza, że niezależnie od tego, ile razy przetniesz arkusz, zachowasz te same proporcje. Dzięki temu:
- drukowanie na różnych formatach (np. powiększanie A4 do A3) nie zniekształca dokumentu,
- dokumenty w różnych rozmiarach są kompatybilne.
Co oznaczają oznaczenia A0, A1, A2…?
Tutaj zaczyna się cała logika numeracji:
| Format | Co oznacza? | Wymiary (mm) |
|---|---|---|
| A0 | Wyjściowy format, 1 m² powierzchni | 841 × 1189 |
| A1 | A0 przecięty 1 raz na pół | 594 × 841 |
| A2 | A0 przecięty 2 razy | 420 × 594 |
| A3 | A0 przecięty 3 razy | 297 × 420 |
| A4 | A0 przecięty 4 razy | 210 × 297 |
| A5 | A0 przecięty 5 razy | 148 × 210 |
| A6 | A0 przecięty 6 razy | 105 × 148 |
Każda kolejna liczba w oznaczeniu formatu oznacza liczbę podziałów formatu A0 na pół.
Czyli:
- A1 = połowa A0
- A2 = połowa A1
- A3 = połowa A2
- A4 = połowa A3
- i tak dalej…
Co oznaczają oznaczenia B0, B1, B2…?
Formaty papieru z serii B są nieco mniej popularne od serii A, ale odgrywają ważną rolę tam, gdzie potrzebna jest większa powierzchnia – np. w kalendarzach, plakatach, książkach czy projektach graficznych.
System oznaczeń działa podobnie jak w serii A:
Każdy kolejny format B to połowa większego formatu.
Jednak seria B została obliczona jako średnia geometryczna między sąsiednimi formatami A – dzięki temu jest trochę większa niż odpowiadające im formaty A. Tu nasz pierwotny wymiar, format B0, to 1000 × 1414mm
Tabela: Wymiary formatów papieru serii B
| Format | Wymiary (mm) |
|---|---|
| B0 | 1000 × 1414 |
| B1 | 707 × 1000 |
| B2 | 500 × 707 |
| B3 | 353 × 500 |
| B4 | 250 × 353 |
| B5 | 176 × 250 |
| B6 | 125 × 176 |
| B7 | 88 × 125 |
| B8 | 62 × 88 |
| B9 | 44 × 62 |
| B10 | 31 × 44 |
🔹 Przykład: Format B5 jest większy niż A5, ale mniejszy niż A4.
Co oznaczają oznaczenia C0, C1, C2…?
Seria C została zaprojektowana przede wszystkim z myślą o kopertach.
Jej zadaniem jest pomieścić arkusze z serii A w odpowiadających im rozmiarach — np. arkusz A4 bez składania idealnie mieści się w kopercie C4.
Podobnie jak w serii B, wymiary serii C zostały obliczone jako średnia geometryczna między odpowiednim formatem A i B (np. C4 to średnia między A4 i B4).
Tabela: Wymiary formatów kopert serii C
| Format | Wymiary (mm) |
|---|---|
| C0 | 917 × 1297 |
| C1 | 648 × 917 |
| C2 | 458 × 648 |
| C3 | 324 × 458 |
| C4 | 229 × 324 |
| C5 | 162 × 229 |
| C6 | 114 × 162 |
| C7 | 81 × 114 |
| C8 | 57 × 81 |
| C9 | 40 × 57 |
| C10 | 28 × 40 |
🔸 Ciekawostka: Jeśli złożysz kartkę A4 na pół, uzyskasz A5 – a ta idealnie mieści się w kopercie C5.
Krótka historia – kto to wymyślił?
🔹 Już w XVIII wieku niemiecki naukowiec Georg Christoph Lichtenberg zauważył, że proporcja 1:√2 ma niesamowite właściwości praktyczne.
🔹 W 1922 roku Dr. Walter Porstmann opracował pełny system formatów opartych na tej zasadzie – przyjęty w Niemczech jako norma DIN 476.
🔹 W 1975 roku powstała międzynarodowa norma ISO 216, którą przyjęły niemal wszystkie kraje świata (z wyjątkiem m.in. USA, Meksyku i Kanady).
Czy to ma dziś znaczenie?
Zdecydowanie tak! Format A4 to dziś globalny standard dokumentów, a dzięki systemowi formatów:
- łatwo jest drukować, kopiować i przeliczać rozmiary,
- nie trzeba się zastanawiać, czy dokument zmieści się do koperty,
- możesz przewidzieć, jak duża będzie praca, którą planujesz wydrukować lub oprawić.
Podsumowanie: po co to wszystko wiedzieć?
Zamiast patrzeć na formaty A4, A3, A5 jak na tajemnicze symbole, warto zrozumieć, co się za nimi kryje:
✅ Logiczy system oparty na proporcji 1:√2
✅ Podział A0 – każdy kolejny format to jego połówka
✅ Międzynarodowa norma, która porządkuje świat papieru
✅ Wiedza, która przyda się każdemu – od artysty po urzędnika
A jeśli dodatkowo zdarza Ci się pracować z grafiką, dokumentami, drukiem czy po prostu lubisz mieć wszystko dopięte na ostatni guzik – ta wiedza z pewnością ułatwi Ci życie ✨
Który jest Twój ulubiony format do rysowania i malowania?